Włochy to największy producent wina na świecie, odpowiedzialny za blisko 50 milionów hektolitrów rocznie (ok. 19,3% globalnej podaży). Kraj ten szczyci się niezwykłą różnorodnością, obejmującą ponad 2000 lokalnych odmian winogron uprawianych we wszystkich 20 regionach administracyjnych. Włoski system jakości opiera się na strukturze DOCG (najwyższa kategoria), DOC oraz IGT.

Włochy zawsze kojarzą mi się z piękną architekturą, widokami, jeziorami, przepyszną kuchnią i winem. Byłem tam wielokrotnie, nie wszystkie wyjazdy udało mi się uwiecznić na stronach mojego bloga, jednakże przebywałem zarówno w północnych Włoszech, Rzymie i okolicach, dotarłem również do Neapolu i Pompeii. Sycylię mijałem statkiem. Poznałem różne miejsca, lokalne kuchnie i próbowałem też i wina. Poniżej mój krótki przewodnik po najważniejszych regionach i apelacjach Italii:

Północne Włochy: Elegancja i Alpejski Charakter.

Północne Włochy to najbardziej prestiżowa i często najbardziej elegancka część włoskiego świata wina. Klimat kształtują tutaj Alpy, które chronią region przed zimnymi masami powietrza z północy, oraz liczne jeziora łagodzące temperatury. Północne regiony słyną z win o wysokiej kwasowości, precyzji i dużym potencjale starzenia.

Piemont: Nazywany „Burgundią Włoch”, jest królestwem szczepu Nebbiolo.

W sercu regionu znajduje się Piemont, ojczyzna szczepu Nebbiolo. Nazwa odmiany pochodzi od włoskiego słowa nebbia – mgła, która jesienią spowija wzgórza Langhe. To właśnie tutaj powstają dwa legendarne wina: Barolo i Barbaresco. Często nazywa się je „królem win i winem królów” ze względu na ich niezwykłą strukturę, zdolność dojrzewania przez dekady oraz aromaty róż, wiśni, trufli i przypraw.

Kluczowe apelacje to Barolo DOCG („król win”) oraz bardziej eteryczne Barbaresco DOCG. Popularne są tu również soczysta Barbera (Asti i Alba), białe Gavi DOCG (szczep Cortese) oraz słodkie, musujące Moscato d’Asti.

Na wschodzie leży Veneto, jeden z najbardziej produktywnych regionów kraju.

To stąd pochodzą słynne wina z apelacji Amarone della Valpolicella, tworzone z podsuszanych winogron Corvina. Proces ten koncentruje cukier, aromaty i strukturę, dając potężne, bogate wina o nutach suszonych owoców, czekolady i przypraw. Wenecja Euganejska (Veneto) to również miejsce powstawania rześkiego Prosecco.

Region Jeziora Garda

Dzięki łagodnemu mikroklimatowi powstaje tu biała, mineralna Lugana DOC (szczep Turbiana) oraz lekkie czerwone Bardolino. To właśnie tutaj kilka lat temu zwiedziłem kilka ciekawych winnic. Poza tym spędzenie czasu nad jeziorem Gardą – nie ważne czy to na północy w Riva do Garda, czy zwiedzając winnice po wschodniej stronie jeziora, czy też oddanie się plażingowi i zwiedzaniu przepięknego Sirmione. Region niesamowity. Piękne widoki i delikatne wina, w sam raz odpowiednie na panujące tam upału w lecie.

Emilia-Romania

Ważny ośrodek dla odradzającego się szczepu Lambrusco (np. Sorbara) oraz pierwszego białego wina DOCG we Włoszech – Albana di Romagna.

Północ to również kolebka najwyższej jakości włoskich win musujących.

W regionie Lombardia znajduje się Franciacorta, gdzie wina powstają metodą tradycyjną, taką samą jak w Szampanii. Wielu sommelierów uważa je za jedne z najlepszych win musujących poza Francją.

Środkowe Włochy: Serce Sangiovese

Jeżeli istnieje odmiana, która najlepiej oddaje duszę włoskiego winiarstwa, jest nią Sangiovese. A jej prawdziwym domem są środkowe Włochy, przede wszystkim Toskania. Toskania to krajobraz jak z pocztówki – kamienne wille, cyprysy, średniowieczne miasteczka i niekończące się wzgórza pokryte winnicami. To tutaj narodziły się jedne z najbardziej rozpoznawalnych win świata.

Toskania – dom Sangiovese

Najważniejszą apelacją jest Chianti Classico DOCG (symbol Czarnego Koguta) oraz monumentalne, długowieczne Brunello di Montalcino DOCG. Region ten jest też domem Supertoskanów (np. Sassicaia w apelacji Bolgheri), tworzonych z odmian międzynarodowych jak Cabernet Sauvignon czy Merlot. Wina te oferują charakterystyczne aromaty wiśni, czerwonych owoców, suszonych ziół i lekką kwasowość, które sprawia, że doskonale komponują się z włoską kuchnią.

Umbria i Lacjum

Umbria oferuje potężne, najbardziej taniczne wino świata – Sagrantino di Montefalco DOCG oraz białe Orvieto. Lacjum (okolice Rzymu) słynie z wulkanicznych win białych, takich jak Frascati Superiore DOCG. To właśnie tutaj najlepiej widać włoską filozofię wina – równowagę między owocem, świeżością i gastronomicznym charakterem.

Abruzja

Produkuje ciemne, soczyste i przystępne cenowo Montepulciano d’Abruzzo DOC oraz cenione wina różowe Cerasuolo d’Abruzzo.

Południe i Wyspy: Słońce i Wulkany

Jeśli północ kojarzy się nam z elegancją, a Toskania z klasyką, to południe Włoch jest krainą energii, intensywności i niezwykłej różnorodności. Regiony te oferują wina o dużej koncentracji owocu, często rosnące na unikalnych glebach wulkanicznych. Przez wiele dekad regiony południowy dostarczały głównie wina masowe. Dziś przeżywają prawdziwy renesans, a ich lokalne odmiany zdobywają uznanie na całym świecie.

Apulia (Puglia)

W Apulia dominują rozległe, skąpane w słońcu winnice. „Obcas” włoskiego buta, znany z dżemistego i mocnego Primitivo (szczególnie z Mandurii i Gioia del Colle) oraz strukturalnego szczepu Negroamaro. Primitivo daje wina pełne dojrzałych śliwek, jeżyn i przypraw, często o wysokiej wysokości alkoholu, lecz jednocześnie niezwykłe przyjazne dla konsumenta.

Kampania

Jednak nie zapominajmy, że Południe Włoch to także kraina starożytnych odmian. W tym regionie można znaleść szczepy uprawiane jeszcze przez starożytnych Greków i Rzymian. Kampania to dom szczepu Aglianico, z którego powstaje Taurasi DOCG, nazywane „Barolo Południa” ze względu na swoją potężną strukturę. Słynie też z wybitnych win białych jak Fiano di Avellino. Nie bez powodu Kampanię nazywa się czasem „żywym muzeum winiarstwa”.

Sycylia

Obecnie jeden z najbardziej fascynujących regionów dzięki winom z wulkanu Etna (szczepy Nerello Mascalese i Carricante), które mają unikalną, mineralną energię. Wulkaniczne gleby, duże różnice temperatur i wysoko położone winnice tworzą warunki, które nadają winom wyjątkową wspomnianą wyżej mineralność i świeżość. Na wyspie króluje także owocowe Nero d’Avola oraz słodka Marsala.

Sardynia

Równie fascynująca jest Sardynia, gdzie silne morskie wiatry pomagają utrzymać zdrowe winnice mimo gorącego klimatu. Wyróżnia się szczepem Cannonau (hiszpańska Garnacha), uznawanym za eliksir długowieczności, oraz morską, słoną bielą Vermentino di Gallura DOCG.

Włochy w trzech kieliszkach.

Gdybyśmy chcieli zamknąć całe włoskie winiarstwo w trzech kieliszkach, to według mnie wyglądałoby to następująco:

• Północ czyli elegancja Nebbiolo, Amarone i alpejska świeżość
• Centrum czyli harmonijne, pełne charakteru Sangiovese i klasyka Toskanii
• Południe oraz wyspy czyli dojrzałe owoce, wulkaniczne terroir i starożytne odmiany.

To właśnie ta różnorodność sprawia, że Włochy są dla miłośników wina nie jednym krajem, lecz dziesiątkami fascynujących światów zamkniętych w butelce. Każdy region ma własny język, historię i smak – a odkrywanie ich może trwać całe życie – czyli Dolce Vita.